Wanneer een normale huidbacterie een bedrijfsprobleem wordt
Niet elke bacterie die we aantreffen op een varkensbedrijf veroorzaakt automatisch ziekte. Sommige bacteriën maken zelfs deel uit van de normale huidflora van een gezond dier. Dat geldt ook voor Staphylococcus hyicus. Pas wanneer de huid beschadigd raakt of de weerstand van het dier onder druk komt te staan, krijgt deze bacterie de kans om zich te vermenigvuldigen en huidproblemen te veroorzaken. Daarom kijken we bij een uitbraak nooit alleen naar de bacterie zelf. De belangrijkste vraag is dan eerder: waarom krijgt deze bacterie nu de kans om problemen te veroorzaken?
De bacterie is dus vaak al aanwezig
Staphylococcus hyicus komt op veel bedrijven voor zonder dat varkens er ziek van worden. De bacterie leeft immers op de huid en slijmvliezen van gezonde varkens en veroorzaakt onder normale omstandigheden geen problemen.
Wanneer de natuurlijke bescherming van de huid echter verstoord raakt, verandert dat beeld. De bacterie kan dan binnendringen en aanleiding geven tot de typische huidletsels die we kennen als smeerwrang of roetbig.
Vooral jonge biggen blijken gevoelig. Hun afweermechanismen zijn namelijk nog volop in ontwikkeling, waardoor kleine verstoringen sneller gevolgen hebben.
De huid vertelt een groter verhaal
Een uitbraak begint zelden zomaar. Meestal zien we één of meerdere factoren die de huid beschadigen of de weerstand verminderen. Denk bijvoorbeeld aan:
- bijtwonden of krabwonden
- wonden door ruwe vloeren of scherpe materialen
- schurft of andere huidirritatie
- castratie- of injectiewonden
- verminderde biestopname
- een hoge infectiedruk in de afdeling
Geen enkele factor hoeft op zichzelf voldoende te zijn. Vaak ontstaat het probleem juist doordat verschillende kleine verstoringen samenvallen. Dat maakt huidproblemen meteen ook een interessant alarmsignaal. Ze vertellen vaak dat er op bedrijfsniveau meer speelt dan alleen een bacteriële infectie.
Niet alleen behandelen, maar ook zoeken
Wanneer meerdere biggen huidletsels ontwikkelen, behandelen we uiteraard de aangetaste dieren. Daarmee los je echter niet altijd het onderliggende probleem op. Daarom nemen we bij terugkerende of uitbreidende gevallen vaak stalen. Een bacteriële kweek bevestigt of Staphylococcus hyicus daadwerkelijk betrokken is en laat toe een gepaste behandeling te voorzien.
Minstens even belangrijk is zoeken naar de omstandigheden die de uitbraak mogelijk maakten. We bekijken onder meer:
- de kwaliteit van de biestopname
- de weerstand van de biggen
- mogelijke virale infecties zoals PRRS of PCV2
- de aanwezigheid van schurft of andere huidparasieten
- klimaat en ventilatie
- hygiëne van de hokken
- de mate van huidbeschadiging binnen de groep
Infectiedruk zit niet alleen op het dier
Wanneer meerdere hokken of leeftijdsgroepen getroffen worden, verschuift onze aandacht automatisch naar het bedrijf als geheel. Bacteriën overleven immers gemakkelijk in een omgeving waar veel organisch materiaal aanwezig blijft. Vochtige hokken, onvoldoende gereinigde materialen of een hoge bezettingsgraad verhogen de infectiedruk en maken verspreiding eenvoudiger.
Daarom bekijken we tijdens bedrijfsbezoeken niet alleen de aangetaste dieren, maar ook de omgeving waarin ze opgroeien. Een uitbraak vertelt vaak evenveel over het management als over de bacterie zelf.
Preventie begint vóór de eerste huidletsels
Zoals bij veel gezondheidsproblemen ligt ook hier de grootste winst in preventie. Zoals al eerder aangereikt maken een goede biestopname, een sterke weerstand, een gezonde huid en een lage infectiedruk het voor Staphylococcus hyicus veel moeilijker om ziekte te veroorzaken. Dat vraagt geen spectaculaire ingrepen, maar wel een consequente opvolging van de basis.
Eventueel autogene vaccinatie
Er bestaan geen standaard commerciële vaccins tegen smeerbiggenziekte door Staphylococcus hyicus. Bij terugkerende bedrijfsproblemen kan eventueel wel een autogeen vaccin overwogen worden: dan wordt de betrokken stam op het bedrijf geïsoleerd en wordt daarmee een bedrijfsspecifiek vaccin gemaakt, meestal om de zeugen te vaccineren en zo de biggen via biest beter te beschermen. Studies tonen dat autogene vaccinatie bij ernstige uitbraken het antibioticagebruik en de uitval kan helpen verlagen.
Samengevat geeft vooral een positieve kweek waardevolle inzichten, maar vormt die zelden het eindpunt van onze zoektocht. Wanneer Staphylococcus hyicus problemen veroorzaakt, proberen we vooral te begrijpen waarom de omstandigheden op dat moment gunstig waren voor de bacterie. Pas wanneer die onderliggende oorzaak aangepakt wordt, daalt ook de kans op nieuwe uitbraken.
Dat is precies hoe wij naar bedrijfsgezondheid kijken: niet alleen het probleem oplossen, maar vooral voorkomen dat het opnieuw ontstaat.
