Ontwormen: een eenvoudige maatregel met een grote impact

Wanneer worminfecties ter sprake komen, denken veel mensen spontaan aan dieren die zichtbaar ziek zijn. In de praktijk zien we echter dat wormen vaak lange tijd aanwezig kunnen zijn zonder opvallende symptomen te veroorzaken. Juist daardoor wordt hun impact soms onderschat.

Toch blijft een goed ontwormingsprogramma één van de meest rendabele preventieve maatregelen op een varkensbedrijf. De kostprijs is beperkt, de uitvoering eenvoudig en de invloed op technische resultaten kan aanzienlijk zijn.

Wormen werken vaak onder de radar

Een worminfectie leidt zelden tot acute problemen. Varkens gaan er niet plots ziek van worden en sterfte zien we nauwelijks. Daardoor ontstaat soms de indruk dat ontwormen geen prioriteit is.

Toch heeft een besmetting gevolgen. Wormen gebruiken voedingsstoffen die eigenlijk bedoeld zijn voor groei en ontwikkeling van het dier. Wanneer de infectiedruk toeneemt, vertaalt zich dat vaak in een minder efficiënte voederbenutting.

Bedrijven merken dan bijvoorbeeld:

• een hogere voederconversie
• minder uniforme groei
• een verminderde technische prestatie
• lichte hoestproblemen zonder duidelijke oorzaak

Vooral dat laatste wordt regelmatig onderschat.

De levenscyclus verklaart veel

Wormen beperken zich niet tot de darm. Tijdens hun ontwikkeling migreren verschillende wormstadia door het lichaam. Daarbij passeren ze onder andere via lever en longen voordat ze opnieuw in de darm terechtkomen.

Tijdens die migratie veroorzaken ze kleine beschadigingen aan organen. Die schade blijft meestal beperkt, maar bij een hogere infectiedruk kan ze bijdragen aan verminderde prestaties en een verhoogde gevoeligheid voor andere gezondheidsproblemen.

Omdat wormeitjes via de mest worden uitgescheiden, ontstaat bovendien een voortdurende besmettingsbron binnen het bedrijf.

De zeugen vormen de basis van elk ontwormingsprogramma

Op veel bedrijven ligt de focus spontaan op de groeiende dieren. Toch begint een goede wormcontrole bij de zeugenstapel.

Zeugen vormen immers de basis van de populatie. Wanneer worminfecties daar onvoldoende onder controle blijven, neemt de besmettingsdruk in het hele bedrijf toe. Dat effect wordt vaak pas later zichtbaar bij biggen en vleesvarkens.

Daarom werken veel bedrijven met een vast ontwormingsschema voor alle zeugen. Vaak gebeurt dit drie keer per jaar, afgestemd op de bedrijfsplanning.

De bedoeling is eenvoudig: de infectiedruk laag houden voordat problemen zichtbaar worden.

Oraal of via injectie?

Er bestaan verschillende manieren om ontwormingsmiddelen toe te dienen.

Orale behandelingen kunnen gebeuren:

• via het voeder
• via het drinkwater
• via topdressing

Daarnaast bestaan er injecteerbare producten die vaak worden toegediend wanneer zeugen naar de kraamstal verhuizen.

Beide systemen hebben hun plaats binnen een ontwormingsstrategie. De keuze hangt af van de bedrijfsorganisatie, de infectiedruk en de praktische haalbaarheid.

Belangrijk is wel dat niet elk product op dezelfde manier werkt. Sommige preparaten zijn actief tegen meerdere ontwikkelingsstadia van de worm, terwijl andere voornamelijk volwassen wormen aanpakken. Daardoor speelt productkeuze een belangrijke rol in de uiteindelijke effectiviteit van het programma.

Niet elk bedrijf heeft dezelfde aanpak nodig

Een basisontworming blijft op veel bedrijven een logische keuze. De investering is beperkt en voorkomt dat de infectiedruk ongemerkt oploopt.

Wanneer er aanwijzingen zijn voor een hogere besmetting, kan het zinvol zijn om het programma verder af te stemmen op de bedrijfssituatie. Factoren zoals huisvesting, hygiëne, leeftijdsopbouw en bedrijfsgeschiedenis spelen daarbij een rol.

Ook nieuw aangevoerde dieren verdienen extra aandacht. Fokgelten worden daarom vaak opgenomen in een specifiek gezondheids- en ontwormingsprotocol voordat ze geïntegreerd worden in de bestaande zeugenstapel.

Kosten besparen of kosten voorkomen?

In periodes waarin marges onder druk staan, wordt soms gekeken naar maatregelen die eenvoudig geschrapt kunnen worden. Ontworming behoort daar af en toe toe, precies omdat de voordelen niet altijd onmiddellijk zichtbaar zijn.

Toch zien we in de praktijk dat een gebrek aan wormcontrole vaak duurder uitvalt dan de behandeling zelf. Een lichte stijging van de voederconversie of een beperkte groeivertraging kost op bedrijfsniveau al snel meer dan een volledig ontwormingsprogramma.

Net daarom blijft ontwormen één van die preventieve maatregelen die vooral waarde bewijst doordat problemen uitblijven.

Preventie blijft de meest efficiënte strategie

Worminfecties zullen altijd aanwezig blijven in de omgeving van een varkensbedrijf. Volledig elimineren is niet realistisch. Het doel van een goed ontwormingsprogramma is daarom niet om elke worm uit te roeien, maar om de infectiedruk voldoende laag te houden zodat prestaties en diergezondheid niet onder druk komen.

Met een doordacht schema, afgestemd op de bedrijfswerking, blijft dat perfect haalbaar.

En zoals zo vaak in de varkenshouderij geldt ook hier: voorkomen blijft eenvoudiger én goedkoper dan corrigeren.